Een indrukwekkende koffiereis naar Brazilië

Het is maandag 20 augustus. Na 12 lange uren vliegen zijn we veilig geland in Soa Paulo. Met collega’s Myriam, Janneke en Gino ga ik (Wendy) naar Brazilië voor een origin trip. Niet alleen gaan we het koffieproces bekijken, ook brengen we een bezoek aan enkele koffieplantages waar onze koffie vandaan komt en gaan we op zoek naar bijzondere nieuwe koffiesoorten.

Joao Marcos, de vertegenwoordiger van onze logistiek partner Efico, wacht ons op bij het vliegveld om vervolgens in een drukke avondspits naar onze eerste slaapplek te gaan. Na een diner en onze eerste kennismaking met de caipirinha, een overheerlijke Braziliaanse cocktail, vallen de ogen bijna dicht dus bedtijd. Het is voor Nederlandse begrippen dan ook al ongeveer 02:30, wegens vijf uur tijdsverschil in Brazilië. Morgen moeten we weer vroeg uit de veren want om 8:25 vertrekt onze binnenlandse vlucht naar Uberlandia.

Dinsdag 21 augustus:

We vliegen naar Uberlandia om vervolgens door te rijden naar Patrocinio. Deze plaats ligt zo’n 700 km en 8 uur rijden van Sao Paulo, qua reistijd is vliegen in dit geval de beste optie. Bij aankomst op de airport brengt Paulo, onze privé chauffeur voor die week, ons vervolgens naar het hoofdkantoor van Cafébras. Dit is een leverancier van al onze Braziliaanse koffie’s. De koffieproducenten uit Brazilië leveren dus aan dit bedrijf en zij leveren aan onze koffiemakelaar. Hier gaan we cuppen, met als doel een geschikte arabica te sourcen die gebruikt kan worden in diverse Peeze melanges. We zoeken hierbij naar typische Braziliaanse smaken zoals tonen van noot, intensiteit van donkere chocolade en weinig aciditeit. Cafébras bestaat uit ongeveer 50 medewerkers dus qua aantal collega’s gelijk aan Peeze. Wel hebben ze iets meer koffieafzet op jaarbasis. Vooral nu in de oogsttijd ligt er enorm veel koffie op voorraad: zo’n 5.420.000 balen koffie. Men huurt in deze tijd extra magazijnruimtes en de vrachtwagens rijden af en aan. Als afsluiter van ons bezoek hebben we met z’n allen onze Whiskey Barrel Aged Coffee gedronken. Dit leverde super enthousiaste reacties op. Zowel over de smaak, als de Best Collect verpakking.

Woensdagochtend 22 augustus:

Een vroeg ontbijt in ons hotel, Classic Opera te Patrocinio, waar we de komende 3 nachten ook nog zullen verblijven. Paulo komt ons om 8:00 ophalen want “YES” ons eerste bezoek aan de koffieplantages gaat nu echt gebeuren. Een dik uur rijden door de Cerrado streek en natuurlijk een geweldig uitzicht voordat we de plantage bereiken. De laatste 5 kilometer gaat letterlijk off-road. Wat een gehobbel, Dakar is er niets bij! Eenmaal gearriveerd op de Ferrero plantage, maken we kennis met een aantal medewerkers onder het genot van een espresso. Men produceert hier 5 koffievariëteiten. De manager stapt bij ons in het busje om door de plantage te rijden. Ja je leest het goed: met een busje door de plantage. Deze is namelijk enorm! We komen precies op het goede moment, want één van de drie jaarlijkse oogsten is aan de gang. De koffiestruiken staan prachtig in bloei en hangen vol met bessen. Een prachtig gezicht.

De oogst is verdeeld over meerdere momenten tussen juni en augustus. Niet alle bessen zijn namelijk tegelijkertijd rijp. Een bezoekje aan het verwerkingsstation mag vervolgens niet uitblijven. De medewerkers hebben pauze, maar door de uitleg van de manager krijgen we een goede indruk van het proces. De Ferrero plantage bestaat uit 650 hectare en de oogst opbrengst is ongeveer 3230 kilo per hectare. Tijdens een uitgebreide lunch sluit de eigenaar ook aan. Omdat het een Rainforest gecertificeerde plantage is willen we graag van hem weten wat de meerwaarde is om op deze manier gecertificeerd te zijn. Hij geeft heel duidelijk aan dat het bijna onmogelijk is voor een koffieproducent om anders in deze tijd te overleven. De afnemers worden ook hier steeds kritischer op kwaliteit en duurzaamheid. Maar wat misschien nog veel belangrijker is, hij krijgt anders zijn oogst niet geplukt. Het is namelijk moeilijk om aan goede werknemers te komen en een gecertificeerde plantage biedt over het algemeen ook betere arbeidsvoorwaarden.

Woensdagmiddag 22 augstus:

Op naar Auma Café in Patos de Minas. Qua productie levert deze plantage ongeveer de helft minder dan de Ferrero plantage. Deze farm produceert niet alleen koffie maar ook specerijen, katoen, mais en varkensvlees. Het bijzondere aan deze farm is dat men veel energie stopt in het MVO aspect. Dit uit zich op allerlei manieren, zoals het verwerken van groenafval van de katoen, maïs, kruiden en koffieplanten tot organic compost. Het mest van de varkens wordt omgezet in biogas en de plantage begeleidt de medewerkers in allerlei leertrajecten om zo iedereen op de juiste plek en goed in zijn vel te hebben. Ook hier hebben we een kijkje bij het oogsten mogen nemen en hebben we geleerd dat er in Brazilië op veel plantages pas geoogst wordt als de bes grotendeels aan de struik is gedroogd. Kers op de taart was toch wel de toekan die we op de plantage in een boom spotten.

Donderdag 23 augustus:

Wauw, het bezoek aan dit bedrijf en plantage heeft zoveel indruk op ons gemaakt dat ik bijna niet weet waar ik moet beginnen. We zijn bij DaTerra in Coromandel, jullie wel bekend van Peeze Best Collect Daterra Bourbon en de Whiskey Barrel Aged Coffee. Een grote speler met 2700 hectare grond, goed voor maar liefst 80.000 zakken koffie per jaar. Één koffiezak weegt ongeveer 50 á 60 kilo dus reken maar uit. Er werken doorgaans 217 werknemers, maar in oogsttijd kan dit wel uitlopen tot ongeveer 800 werknemers. 85% van de geoogste koffie wordt geëxporteerd. De rest wordt in eigen land geconsumeerd. Deze Bona Vista Farm bestaat inmiddels 25 jaar. Met behulp van de University of Cerrado is deze farm niet alleen de eerste Rainforest Alliance gecertificeerde plantage maar ook nog eens uitgeroepen tot de beste. De koffiestruiken groeien hier op ongeveer 1000 á 1200 meter boven zeeniveau en er zijn diverse variëteiten te vinden, zoals overigens op de meeste plantages het geval is. Men is constant aan het experimenteren om te kijken wat de beste manier van oogsten en verwerken is, gekeken naar de verschillende variëteiten.

De plantjes worden op kiembedden gekweekt, ook wel de nursery genoemd, en vervolgens uitgezet op de plantages. Er kunnen op 1 dag wel 45.000 nieuwe struikjes worden geplant. Dit gebeurt door ongeveer 40 werknemers. Dus meer dan 1100 plantjes per dag per werknemer! Als de struik tussen de 18 en 26 maanden oud is groeien de eerste bessen.  Bij Daterra heeft men een bijzonder wildlife systeem bedacht voor de wilde dieren die in de omgeving van de plantages leven.

Door het leefgebied in te richten naar de behoefte van de dieren, hebben zij geen oog voor de koffieplantages en worden deze zo min mogelijk door hen beschadigd. Er is zelfs al een keer een zwarte panter in de omgeving van de plantages gespot. Iedere producent heeft zo zijn eigen gedachten over kwaliteitsbeleid wat terug is te zien in oogsten en verwerken. Tijdens de rondleiding bij het verwerkingsstation worden we meegenomen naar een darkroom. Door blacklight onderscheiden de goede bonen zich van de minder goede bonen, ze zijn fletser van kleur en dat heeft een nadelige invloed op de smaak. Zonder dit licht zou je deze afwijking nooit kunnen constateren.

Wist je dat de koffiebes die aan de struik groeit in eerste instantie nog geen koffiebonen heeft. Pas tijdens het regenseizoen groeit er langzaam de boon in. Daarom is het zo belangrijk dat er in de winterperiode, dat is nu, voldoende regen valt zodat de bes en boon zich goed kunnen ontwikkelen. Als de bes eenmaal volwassen is wenst men juist zo min mogelijk regen, zodat de bonen zo min mogelijk vocht bevatten. Dit scheelt weer droogtijd tijdens het verwerkingsproces na het oogsten. Wat zijn we hier, door o.a. Gabriël onze host, geïnspireerd en geënthousiasmeerd door alle koffiekennis die hier heerst. Het kan nog mooier….we mogen onze eigen boom planten, een Ypé Amarelo, die symbool staat voor ons bezoek aan Daterra. De dag sluiten we af op een uitkijkpost, met een waanzinnig uitzicht over het natuurgebied.

Vrijdag 24 augustus:

Onze laatste bezoek aan een koffieplantage en nog één  nachtje slapen in Patrocinio. Vandaag rijdt Paulo ons naar Carmo de Paranaiba waar we een 3de generatie familiebedrijf gaan bezoeken, genaamd Veloso. De familie Veloso bestaat reeds 47 jaar en kleinzoon Gabriël heet ons van harte welkom. Het programma start bij het hoofdkantoor met een stukje historie en toekomst visie van het bedrijf met aansluitend een kijkje in de keuken bij de kwaliteitscontroleurs en uiteraard kan het cuppen niet ontbreken. Het controleren van de containers voor het verschepen is één van de taken van de controleurs. Dit is een belangrijke klus want de container mag op geen enkele wijze van invloed zijn op de kwaliteit en smaak van de koffiebonen die erin vervoerd worden. Het controleren van de container wordt zelfs vastgelegd met camera zodat men kan bewijzen hoe de koffiezakken bij hen zijn ingeladen om discussies te voorkomen.

In de middag gaan we naar één van de zes plantages die de familie Veloso bezit. We bezoeken Nova Suiça. Kijkend over een 800 hectare grote plantage zie je niet alleen maar koffieplanten maar ook runderen en varkens. Hier produceert men 3 koffievariëteiten namelijk catuai, acaia en bourbon. Per jaar produceert men op deze plantage ongeveer 40.000 zakken ruwe koffie, dit is slechts een vierde deel van de totale productie van de Veloso plantages. Het is een grote producent maar dat weerhoudt hen niet om oog te hebben voor de arbeiders en het milieu. Ook zij produceren van de mest biogas en geven de nodige (privé-)ondersteuning aan de arbeiders. De kinderen van alle arbeiders krijgen de mogelijkheid om naar school te gaan door o.a. scholing op de plantages. 15 gezinnen worden daarnaast extra ondersteund om in hun eerste levensonderhoud te voorzien. Denk hierbij aan onderdak, eten en kleding.

Tot slot:

Op zaterdag 25 augustus vliegen we terug naar Soa Paulo om daar nog 1 nacht te verblijven voor onze vlucht naar Nederland. Wat een indrukwekkende reis is het geweest. Ondanks het verschil in aanpak en smaak per plantage is iedereen ontzettend gepassioneerd. Een bezoek aan de Braziliaanse koffieplantages is er één om nooit te vergeten.